REKLAM

Tanzimat Dönemi Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman

  • Divan edebiyatının Leylâ ve Mecnun, Yusuf u Züleyha, Hüsrev-ü Şirin mesnevileri; Halk edebiyatının Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre, Arzu ile Kamber v.b. hikâyeleri Batılı romanı karşılamakta idi.
  • Edebiyatımızda roman 1860'tan sonra başlar. Önce Fransız romanından çevrilen örnekleri kısa bir süre sonra yerli romanlar izler.
  • Edebiyatımızdaki ilk çeviri roman Tercüme-i Telemak'tır. Bu eseri Yusuf Kamil Paşa, Fransızcadan çevirmiştir.
  • İlk yerli roman ve hikâye örnekleri 1870'ten sonra yayımlandı.
  • Ahmet Mithat'ın Letaif-i Rivayet (1870) başlığı altında yayımlanan öykülerini, Şemsettin Sami'nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat ve Namık Kemal'in İntibah romanları izledi. Bu eserler ahlâki bir anlayışla yazılmış olup romantizm akımının etkisindedir. Dil, anlatım ve teknik bakımından yetersizdirler.
  • Tanzimat romanı denilince ilk akla gelen kişi Ahmet Mithat Efendi'dir. Ahmet Mithat Efendi roman, hikâye ve tiyatro türlerinde iki yüze yakın eser vermiştir. Bu eserlerinde halka bir şeyler öğretmek ve okumayı sevdirmek amacını güder.
  • İntibah, Namık Kemal'in Batılı anlamda yazdığı ilk eserdir. Asıl adı Son Pişmanlık olan bu eser 1874'te yazılmış, 1876'da İntibah yahut Sergüzeşt-i Ali Bey adı altında yayımlanmıştır.
  • Namık Kemal'in 1880'de yazdığı Cezmi, ilk tarihi roman özelliğini taşır.
  • Recaizade Mahmut Ekrem, Muhsin Bey ve Şemsa adlarında romana benzeyen iki küçük eser yazmıştır. Daha sonra yazdığı Araba Sevdası (1898) Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilmiştir.
  • Bu dönemin en dikkate değer eseri Sami Paşazade Sezai'nin Sergüzeşt adlı romanıdır. Realist anlayışla yazılan bu eser, üslup ve teknik bakımından mükemmele yakındır.
  • Nabizade Nazım ise köy hayatını, köy insanını konu edinen gerçekçi bir roman örneği olan Karabibik'i yazdı. (1890)
  • Batılı anlamda ilk hikâye Emin Nihat'ın Müsameretnâme'sidir. Eser, yedi hikâyeden oluşmuştur. Daha sonra Ahmet Mithat Efendi'nin Kıssadan Hisse ve Letaif-i Rivayet adlı eserleri yayımlanır. Bunların yanı sıra Sami Paşazade Sezai, Küçük Şeyler adlı hikâye kitabında insan ruhundaki değişimleri ele alır. Bu eserlerde romantizm akımının etkileri açıkça görülür.
  • Edebiyatımızda Batı tarzı roman ve hikâyenin en güzel örnekleri Servet-i Fünun döneminde verilmiştir.

ŞİNASİ (1826-1871)


* Tanzimat edebiyatının kurucusu ve ilk sanatçısı

* Batıcı ve yenilikçi

* Klasisizmden etkilendi. (Türk edebiyatında klasisizmin ilk temsilcisi

* İlk özel gazeteyi çıkardı. (Tercüman-ı Ahval)

* İlk şiir çevirileri (Tercüme-i Manzume)

* Batılı tarzda ilk tiyatro eseri (Şair Evlenmesi)

* İlk fabl çevirileri (Fransız yazar La Fontaine'den - 1859)

* İlk atasözleri derlemesi (Durub-ı Emsal-i Osmaniye)

* İlk makale (Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi)

* İlk noktalama işaretleri (Şair Evlenmesi)

Eserleri: Şair Evlenmesi, Müntehabat-ı Eş'ar, Tercüme-i Manzume, Durub-ı Emsal-i Osmaniye

TANZİMAT DÖNEMİ TÜRK EDEBİYATI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

{pub}

1. Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız.

- Tanzimat Fermanı'nın 1839'da ilan edilmesine karşılık edebiyatta Tanzimat 1860 yılında başlar. ( )

- Tanzimat Dönemi Edebiyatının tanınmış edebiyatçıları Avrupa'da yetişmişlerdir. ( )

- Tanzimat Fermanı halkın isteği üzerine ilan edilmiştir. ( )

2. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.

- Tanzimat ile birlikte edebiyatımızda..........................................gibi edebî türler

görülmeye başlar.

- Tanzimat sonrası edebiyatımızda zevkten çok............................. ön plana çıkmıştır.

3. Aşağıda verilen Tanzimat Dönemine ait gazeteler ile bu gazetelerin özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Takvîm- Vakâyî

Yarı resmî gazete

Tercümân- Ahvâl

İlk özel gazete

Cerîde-i Havâdis

İlk resmî gazete

 

4. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı için söylenemez?

A) Kökten değişme olmayıp devlet yönetiminde bazı düzenlemelerden ibaret olduğu

B) Batı kaynaklı olduğu

C) Adli, siyasi, askerî, mali ve idari alanları kapsadığı

D) Padişahın hak ve yetkilerini sınırlandırdığı

E) Hâkim millet anlayışını güçlendirdiği

5. Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma ilk olarak hangi alanda görülmeye başlar? Sebebiyle birlikte defterinize yazınız.

11. sınıf Türk Edebiyatı dersi

CEVAPLARI GÖRMEK İÇİN ÜYE GİRİŞİ YAPINIZ {/pub}

{reg}CEVAPLAR

1. Aşağıdaki cümlelerin karşısına yargılar doğru ise (D), yanlış ise (Y) yazınız.

- Tanzimat Fermanı'nın 1839'da ilan edilmesine karşılık edebiyatta Tanzimat 1860 yılında başlar. (D )

- Tanzimat Dönemi Edebiyatının tanınmış edebiyatçıları Avrupa'da yetişmişlerdir. (Y )

- Tanzimat Fermanı halkın isteği üzerine ilan edilmiştir. (Y )

2. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere uygun kelimeleri yazınız.

- Tanzimat ile birlikte edebiyatımızda roman, gazete, tiyatro, makale,gibi edebî türler

görülmeye başlar.

- Tanzimat sonrası edebiyatımızda zevkten çok fayda ön plana çıkmıştır.

3. Aşağıda verilen Tanzimat Dönemine ait gazeteler ile bu gazetelerin özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Takvîm- Vakâyî

İlk resmî gazete

Tercümân- Ahvâl

İlk özel gazete

Cerîde-i Havâdis

Yarı resmî gazete

 

4. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı için söylenemez?

A) Kökten değişme olmayıp devlet yönetiminde bazı düzenlemelerden ibaret olduğu

B) Batı kaynaklı olduğu

C) Adli, siyasi, askerî, mali ve idari alanları kapsadığı

D) Padişahın hak ve yetkilerini sınırlandırdığı

E) Hâkim millet anlayışını güçlendirdiği

5. Osmanlı Devleti'nde Batılılaşma ilk olarak hangi alanda görülmeye başlar? Sebebiyle birlikte defterinize yazınız.

Askeri alanda yapılmıştır.

{/reg}

ŞİNASİ (1826-1871)

 

Batı etkisinde gelişen Türk edebiyatının ilk bilinçli temsilcisidir ve Tanzimat edebiyatı Şinasi ile başla­mıştır. Şinasi, Avrupa'ya gönderilen öğrencilerden biridir. Fransız edebiyatı alanında ve dil alanında çalışmalar yapmıştır. Şinasi, devlet kademelerinde de çalışarak Batılılaşma akımının öncülerinden ol­muştur.

"Toplum için sanat" anlayışını benimsemiştir. Sana­tı, toplumun Batılılaşması için bir araç olarak kul­lanmıştır.

• Şinasi'nin gazeteciliği, edebiyatımız için çok önem­lidir. Gazete, ona göre, yurttaşların söz ve yazı ile kendi yurtlarının yararına fikir yürütmelerini sağla­yan bir araçtır. Bu düşüncelerle Agâh Efendi İle ilk özel gazetemiz olan "Tercüman-ı Ahval" gazetesini çıkarır (1860). Şinasi, bu gazetede 24 sayı çalış­mış, sonra ayrılmıştır.

A) TANZİMAT EDEBİYATINA GİRİŞ

 

I- TANZİMAT'A DOĞRU

 

Türk- Avrupa ilişkileri,Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Fransa'ya yapılan Osmanlı devletinin yardımı nedeniyle, Türk- Fransız dostuluğu başlamış ve Fransız kültürünün yayılmasına zemin oluşturmuştur.

 

Osmanlı devletinin Avrupalılaşma yolunda attığı ilk önemli adım, 1839 yılında Abdülmecit devrinde yapılan TANZİMAT FERMANI'DIR. Bu ferman  Avrupadaki yeniliklerin Osmanlıya girmesidir.

 

II-TANZİMAT EDEBİYATI  KAYNAKLARI

 

Bilindiği üzre Fransız Edebiyatı'nın etkisi ki 18.yy Fransız uygarlığının İspanya, İtalya ve İngiltere'yi etkisi altına alan evrensel bir düzeye varmış olmasıdır ki bu dönemde başta Amerika olmak üzre pek çok ülke bilim ve felsefi yönden edebi akımların etkisinde kalmıştır. Bizimde bu akımdan etkilenmemiz kaçınılmazdı. Bunun yanı sıra  Fatih in İtalyan ressamı Bellini 'ye resmini yaptırması,Katip Çelebi'nin “ Cihan-nüma”sı, 17. yy dan sonra Avrupaya giden Çelebi Mehmet'in “Paris Sefaretnamesi”gibi eserler Avrupa kültürünü bize getirmiştir.

 

III- TANZİMAT ÖNCESİ VE TANZİMAT NESRİNE GENEL BİR BAKIŞ

 

Genel olarak edebiyatımıza baktığımızda düz yazıyı 3 kısıma ayırabiliriz:

a)Divan edebiyatında açık ve edebi nesir ile yazılan eserler: Süslü nesir ile divan şiiri arasında paralellik vardır. Amaç ustalık ve hünerini göstermektir. Arapça ve Farsça tamlamalarla doludur. Seciler ağırlıklıdır.

b) Halk edebiyatında yazılan eserler: süsten, söz sanatlarından uzaktır. Bu dönemdeki tasavvufi eserler, halk hikayeleri, kur'an tevsirleri, menakıpnameler, halk hikayeleri vb nitelikteki eserlerhalka bir şeyler öğretme amacı güderek, sade bir dil ile öğretici nitelikte yazılmıştır.

c) Tanzimat edebiyatında yazılan eserler: Edebiımızda gerçek nesir Tanzimatla başlar. Gazete ile birlikte batılı pek çok yeni nesir türü edebiyatımıza girer. Bu dönem fikri ön plana çıkaran kısa ve öz cümleler kullanılmıştır.artık seciler atılmış, kısa cümleler kullanılmış, doğrudan konuya girilmiş, ilk defa noktalama işaretleri kullanılmıştır.