REKLAM

10. Sınıf Dil ve Anlatım Kitabı Cevapları EKOYAY 2013-2014 Betimleyici Anlatım (sayfa 123- 132)

 

SAYFA 123
Ön Hazırlık
Gözlem çeşitleri
Nicel gözlem: Ölçülebilirliğe dayalı gözlemlere denir.
Nitel gözlem: Öznel yapılan gözleme denir.
Bunların yanında edebi metinlerde fiziksel ve ruhsal gözlem kavramları da karşımıza çıkar.

Hazırlık
1. Herkes bakar ama görmez. Görmek için bilinçli, dikkatli bir bakış gerekir. Hafta içi her gün okula giden bir kişi, geçtiği sokaklardaki birçok yere bakmaktadır; ancak bunlardan kaçına dikkatli bakmıştır? Bunun yanında bir sanatçının eşyaya, insana, tabiata bakışı daha farklıdır. Tabi bunu öğrenmek de bir çaba gerektirir.

2. Sınıfınızda bulunan bir arkadaşınızı, adını söylemeden ayırt edici özelliklerini anlatarak tanıt¬maya çalışınız. Arkadaşlarınızdan, tanıttığınız kişiyi bulmalarını isteyiniz.

3. Arkadaşınızı tanıtırken onun ayırt edici özelliklerini hangi tür kelimelerle ifade ettiğinizi belirtiniz.

4. Sıfatları kullanmadan betimleme yapıp yapamayacağınızı tartışınız. Ulaştığınız sonucu açıklayınız.
Sıfatları kullanmadan betimleme yapılamaz. Varlıkların belirleyici özelliklerini sıfatlarla anlatırız. Sıfat kullanmadan betimleme yapamayız.

SAYFA 124

2.etkinlik:
Bir Adam adlı metinde
Kavak hışırtıları = işitme
pis kokulu dere = koklama
serinlik = dokunma
incecik iki keçi yolu = görme

3. etkinlik: “Bir Adam” adlı metindeki manzara betimlemesi hangi duyu organları ile desteklene­rek sunulmuştur? Metinden hareketle betimlemelerde gözlemin önemini açıklayınız.

CEVAP:

“Bir Adam’’ adlı metin; işitme, koklama, dokunma, görme duyularıyla desteklenerek sunulmuştur. Gözlem yapılarak varlıkların belirgin ve ayırt edici özellikleri aktarılır.

 

4. etkinlik: Sınıfa getirdiğiniz ve okuduğunuz metinlerde betimleme yapılırken gözlemden yarar­lanılmış mıdır? Gözlem çeşitleri ile ilgili yaptığınız araştırmadan hareketle incelediğiniz metinlerde ne tür gözlem yapıldığını söyleyiniz.

5. etkinlik: “Bir Adam” adlı metinde isimleri niteleyen ya da belirten sözcükleri bulunuz. Bu söz­cüklerin kullanılma nedenlerini belirtiniz.

 

İsimleri niteleyen ya da belirten sözcükler (sıfatlar) kırmızı ile gösterilmiştir.

 

BİR ADAM

Kavak hışırtıları alttan akan pis kokulu derenin şırıltısıyla karışınca rutubetli bir serinliğin havaya yayıldığını, derinizin üzerinde gezindiğini duyumsar gibi oluyordunuz. Daha fecr-i kaziptir. O serinliğin derinizin, göz çukurlarınızın, ayak parmaklarınızın ucunda kıpır kıpır oynaştığını duyumsarken kavakların, kararmış söğüt ağaçlarının yukarılarda göğün alacasına doğru ağdığını görürsünüz. Kentin birkaç tepesinden birinin eteğindedir bu dere. İki yanında incecik iki keçi yolu.

Diğer sıfatları da siz bulunuz.

Bu niteleyici ya da belirleyici birlikte kullanıldıkları isimlerin ayırt edici özelliklerini vermek için kullanılmıştır.

 

6. etkinlik: Aşağıdaki paragrafta altı çizili sözcüklerin kendisinden sonra gelen ismi nasıl nitelen­dirdiği veya ne şekilde belirttiğini belirleyiniz. Bu sıfatların hangi tür sıfatlara örnek gösterebileceği­ni tabloya yazarak belirtiniz.

 

“Kavak hışırtıları alttan akan pis kokulu derenin şırıltısıyla karışınca rutubetli bir serinliğin havaya yayıldığını, derinizin üzerinde gezindiğini duyumsar gibi oluyordunuz. Dahafecr-i kaziptir. O serinli­ği derinizin, göz çukurlarınızın, ayak parmaklarınızın ucunda kıpır kıpır oynaştığını duyumsarken ka­vakların, kararmış söğüt ağaçlarının yukarılarda göğün alacasına doğru ağdığını görürsünüz. Kentin birkaç tepesinden birinin eteğindedir bu dere. İki yanında incecik iki keçi yolu.

Önemli olan sorun başka bir şeydi. Bu adamın karşısına hangi yüzle çıkacaktım? Kim olursa ol­sun şu kara yüzümü ona nasıl gösterecektim?”

Pis kokulu dere: Niteleme sıfatı

 

Rutubetli bir serinlik: Niteleme sıfatı

 

O serinlik: İşaret sıfatı

 

Kararmış söğüt ağaçları: Niteleme sıfatı

 

Birkaç tepe: Belgisiz sıfat

 

iki yan: Sayı sıfatı

 

İncecik keçi yolu: Niteleme sıfatı

 

Hangi yüz: Soru sıfatı

 

Şu kara yüzüm: İşaret ve niteleme sıfatı

 

7. etkinlik:

Küçük kapısından başka aydınlık başka yeri olmayan dükkânında, tek başına gece gündüz kıvılcımlar saçarak dolaşan koca Ali, tıpkı kafese konmuş terbiyeli bir aslanı andırıyordu.

Uzun boylu, iri pençeli, kalın pazılı, geniş omuzlu bir peh­livandı. Beş yıldır bu karanlık içinde ham demirden döv­düğü kılıç namluları, Batı Anadolu’da, Doğu Rumeli’de serhat boylarına kadar büvük bir nam kazanmıştı.

Ömer SEYFETTİN

 

Sıfatlar, varlıkların belirgin ve ayırt edici özelliklerini verirler.

 

SAYFA 126


8. etkinlik:

Betimlemelerin Özellikleri

Çılgın Kalabalıktan Uzak

Katre - i Matem

Mevlana Müzesi

Bilgi verme amacı güdülmüştür.

 

 

X

İzlenim kazandırma amacıyla oluşturulmuştur.

X

X

X

Gerçek, olduğu gibi yansıtılmıştır.

 

 

X

Kişisel yorumlara yer verilmiştir.

 

X

 

Nesnel anlatım kullanılmıştır.

 

 

X

Okuyucunun yorumunu gerektirmektedir.

X

 

 

 

SAYFA 127

 

9. etkinlik:

Niteleme Sıfatları

Belirtme Sıfatları

Sarı araba

Bu ağaçlar

 

Genç kız

Bir tepe

Güneşli bayır

Büyük bir doğal afet

Korkunç uğultular

Bir duygu

kısa, tiz sesler

Her iki yaka

uysal fırça darbeleri

 

Sıfatlar, birlikte kullanıldıkları isimlerin ayırt edici özel­liklerini vermiştir.

 

10. etkinlik:

Betimlemeler, roman, hikaye, gezi, anı vb türlerde kullanıldığı gibi hemen her metin türünde kullanılabilir.

 

11. etkinlik:

Kendi iç dünyasında rahat bir insan olan Oblomov, olaylara karşı kayıtsızdır. Oblomov yumuşak huylu bir insandır.

 

12. etkinlik:

“Oblomov" adlı metinde insandan başka Oblomov’un hırkasının tasviri yapılmıştır.

 

Sınıfa getirdiğiniz ve incelediğiniz metinlerden hareketle ele aldıkları konuya göre tasvir çeşitlerini belirtiniz.

 

 

13. etkinlik:

· İlya ilyiç Oblomov, bir sabah Gorohovaya Caddesi'nde bütün bir kasaba halkı kadar kiracısı olan büvük evle­rin birinde yatağına uzanmıştı.

· Ona daha yakından, daha anlayışlı bir gözle bakan birivse yüzünü bir süre süzer sonra garip bir tereddüt içinde gülümser, geçerdi.

· Acem bir hırkası vardı: bu hırka her bakımdan Doğulu. hiçbir bakımdan da Avrupalı değildi.

 

 

Sıfatlar, isimlerle beraber kullanılarak kelime grubu oluşturur, sıfat tamlaması halinde bulunurlar.

İlk cümlede "bir sabah" sözcükleri sıfat tamlamasıdır. Aynı cümlede "evlerin biri" isim tamlamasının sıfatı grup halinde olan "bütün bir kasaba halkı kadar kiracısı olan büyük" sözcük öbeğidir.

 

SAYFA 128

 

14. etkinlik:

 

Sıfat

Zamir

Birkaç

 Sınıfta birkaç öğrenci kalmıştı.

Soruların birkaçı yanlıştı.

0

O kitabı nereden aldın?

O, bana bütün bildiklerini anlattı. (kişi zamiri)

Onu dolaba koyalım. (işaret zamiri)

Öteki

Öteki ev daha büyük.

Ben ötekini beğendim.

Öyle

Bana öyle sözler söyledi ki...

Dünkü nasılsa bu da öyleydi.

 

SAYFA 129

ANLAMA- YORUMLAMA

5.

Niteleme Sıfatları

 

Fakir evdi -> (basit )

Tek başına -» (basit)

 

Kaçamak bakışlar gönderen yabani üvez ağaçları (birleşik) (kelime grubu halinde sıfat)

 

Aşınan kayalar - (türemiş )

Kırık çömlek parçaları ( türemiş)

Dolambaçlı nehir -» türemiş Soylu kişi -> (türemiş )

 

Belirtme Sıfatları

 

.....üçüncü.....evdi —> türemiş

 

Bitişik komşu -» türemiş 

Köşedeki kulübe -»türemiş 

Bu kayalar -»basit 

 Beş kubbe -> basit 

O bölge -» basit

 

6. Rüstem Çavuş badem bıyıklı, gözlerinin içi gülen, babacan bir kişidir. On iki yıldır İstanbul’da çöpçüdür. Çöpçü çavuşluğuna dört yıl önce terfi etmiştir. Sonra bizim evin yanındaki arsayı aldı. Önce arsaya otuz tane kavak ekti. Karısını tanıdık daha sonra. Orta boylu, ela gözlü bir tazeydi. Bu mahallede en bilinen ev Rüstem Çavuş’un eviydi. Rüstem Çavuş’un evi pırıl pırıl, iç açıcı, usta bir ressamın elinden çıkmış yağlıboya resimdi sanki.

 

7.

eski elbise

geniş tarlalar

çalışkan öğrenci

kırmızı gül

kalın kitap

büyük pencere

 

SAYFA 130

8.

Sıfatlar

Çeşitleri

Bütün insanlar barış içinde yaşamalı.

Belgisiz sıfat

Bu yalan yanlış konuşmaları bırak artık.

İşaret - niteleme

Tablodaki manzarayı uzun uzun seyrettim.

işaret

Beni nasıl bir durumda bıraktın böyle

Soru - belgisiz

Böyle anlarda ne yapmak gerektiğini biliyordu.

İşaret sıfatı

Yüzde on faizle kredi almak zorunda kaldı.

Kesir sayı

Çok vatansever bir şairdi.

Niteleme - belgisiz

Salonu çok geniş bir ev kiraladılar.

Niteleme - belgisiz

Senden daha akıllı biri yok sanıyorsun.

Niteleme

Marmara’nın mavi sularında duman qrisi köpükler dolaşıyor.

Niteleme

Kalem gibi ince, uzunzarif minareli camiler süslüyor şehri.

Niteleme

Yüzlerce yıldır sürüp giden uykusuna devam ediyor.

Belgisiz - niteleme

Soğuk kış geceleri geride kaldı artık.

Niteleme

Bu sarımtırak ışık gözümüzü kamaştırıyor.

İşaret - niteleme

Kaç gündür seni arıyorum, neredesin?

Soru

Yarın hangi filme gideceksiniz.

Soru

Ellerine birer ekmek alıp gittiler.

Üleştirme sayı

 

 

9.

Cümleler

Altı Çizili Sözcüklerin Türü

Bunu bana bir daha sakın yapma.

Zamir

Bu hareketlerin hiç hoşuma gitmiyor.

Sıfat

Bu. sana son uyarım.

Zamir

Vitrindeki şu elbiseye bayıldı.

Sıfat

Şunu dolaba kaldırır mısın?

Zamir

Hangi ayakkabıyı beğendin?

Sıfat

Hangisini tercih edersin?

Zamir

Bazı konularda onu uyarmam gerekiyor.

Sıfat

Bazıları ne yaptığının farkında değil.

Zamir

Kimi insanlar bunun farkında değil.

Sıfat

Kimileri kendi tuzaklarında kayboldular.

Zamir

 

 

SAYFA 131

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

 

A) Aşağıdaki cümlelerin sonuna yargılar doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız.

• Açıklayıcı betimlemelerde kişisel yorum ve izlenimlere de yer verilir.( Y)

• Tasvir bilgi amaçlı metinlerde de kullanılabilir.( D)

• Tasvir, tek başına bir yazı türü değildir, diğer türlerle birlikte kullanılır.( D)

• Fiziki portrede bir kişinin iç dünyası, karakteri, davranışları tasvir edilir.( Y)

• Heyecan uyandırmayı amaçlayan tasvirlerde öznel bir tavır sergilenir.( D)

• “Tembele iş buyur sana akıl öğretsin.” cümlesinde “tembel” sözcüğü sıfat görevindedir.( Y)

• “Akacak kan, durgun su, gelecek yıl” tamlamalarındaki sıfatlar türemiş yapıdadır.( D)

 

B) Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri doldurunuz.

• Bir kişinin, nesnenin ya da yerin görünüşünün insanda uyandırdığı izlenimleri zihinde can­landırarak anlatmayı amaçlayan anlatım tarzına BETİMLEMEdenir.

• Betimleme FİZİKSEL ve RUHSAL olmak üzere ikiye ayrılır.

• Yazarın evrendeki varlıklarla ilgili izlenimlerini, onların niteliklerini sanatlı bir anlatımla ilettiği betimlemeye SANATLI BETİMLEME denir.

• İnsanı konu alan tasvirlere PORTRE denir.

• Tasvirler ROMAN, HİKAYE, ANI, GEZİ türleri içinde kullanılabilen bir anlatım biçimidir.

• “Derenin üstüne tahtadan bir köprü yapmışlar.” cümlesinde “-den” eki geldiği sözcüğün  SIFAT göreviyle kullanılmasını sağlamıştır.

 

C

1-D, 2-B, 3-E, 4-E, 5-B, 6-B, 7-E, 8-E

 

D

 

1.İzlenimsel Betimleme: Yazar; gördüklerini kendi duygularını da katarak betimler. Bu açıdan kişisel kanı ve izlenimler ön plandadır. Roman, hikâye, masal gibi kurgusal metinlerde kullanılır.

 

Açıklayıcı Betimleme: Bu tür tasvirler, bilgi vermek amacıyla yazılan metinlerde kullanılır. Genel ayrıntılar üzerinde durur. Ayrıntılar, objektif olarak verilir.

 

Daha çok ders kitaplarında kullanılır.

 

2.Betimlemeler; varlıkların, kavramların nitel veya nicel özelliklerini verir. Sıfatlar da bu görevde kullanılan

sözcükler olduklarından bunların bir arada kullanılması gerekir.

 

3.Betimleme yapılmış metinler, okuyucusunun zihninde bir tablo gibi canlanır. Metinde kullanılan sözcükler, betimledikleri varlığın birçok iç ve dış özelliklerini gözler önüne serer.

 

 

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile