REKLAM

Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bulunuz.

Yüklem olan sözcüklerin türlerini karşılarına yazınız.

Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk’ tür. ..................

Bu cennet vatan hepimizindir. ..................

Dağların etekleri hep çam ormanıymış. ..................

Okumak, yararlı bir alışkanlıktır. ..................

Tanım / Özellik

Örnekler

ETKEN

• Cümlede öznesi belli olan fiillere etken fiiller denir.

• Çatı ekleri (-il, -in, -iş,) almaz. Bu ekleri almayan tüm fiiller etken çatılıdır.

Bu şiiri okumadım.

Eşyaları dün taşıdık.

Sizi burada bekleriz

öğretmen problemi çözdü.

EDİLGEN

• Cümlede gerçek özneleri belli olmayan fiillere edil­gen fiil denir.

• (-il, -in) eklerinden birini almak zorundadır. Edil­gen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde nes­neler, sözde özne adını alır.

Sessizce dışarı çıkıldı.

Eşyalar dün taşındı.

Tahta, hemen silinmeli.

Film çok beğenildi.

DÖNÜŞLÜ

• öznelerinin yaptığı işten yine özneleri etkilenen fiillere dönüşlü fiiller denir.

• (-il, -in) eklerinden birini almak zorundadır.

• Edilgen fiillerden, gerçek özne almaları yönüyle ayrılır.

• Dönüşlü fiiller, nesne almaz.

Babam çok üzülüyor.

Hepimiz sevinmiştik.

Dün, görevden ayrıldı.

Deniz, nihayet duruldu.

Kadın, durmadan söyleniyor.

İSTEŞ

• Bir eylemin, birden çok özne tarafından karşılıklı veya ortaklaşa yapıldığını anlatan ya da niteliksel bir gelişme bildiren fiillere işteş fiiller denir.

• Mutlaka (-iş) eki alır.

• Kimi işteş eylemlerde bu ek kökle kaynaşmıştır.

• İşteş fiiller nesne almaz.

Onunla buluşacağız.

Ozan güzel atıştılar.

Otobüslere doluştuk.

Paralan kapışıverdiler

İyice yoksullaştık. A

yakları nasırlaşmıştı.

Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini özne - yüklem ilişkisi (etken, edilgen, dönüşlü, işteş) yönünden inceleyiniz.

1. Çiçekleri demin suladım.

2. Yaman vuruşuyorduk yaman Özgürlük adına, Türklük adına

3. Telefon gelince, çabucak giyindim.

4. Depodaki mallar bir süre önce çalınmıştı.

I 5. Cahit Sıtkı ile Ziya Osman bir süre mektuplaştı.

6. Düğüne gitmek için uzun uzun süslendi.

7. Osman Çavuş, Çanakkale cephesinde vurulmuştu.

8. Çocuklar devi görünce kaçıştılar.

9. Sait Faik ara sıra şiir de yazmıştır.

10. Bütün caddeler bayraklarla süslendi.

Aşağıdaki cümlelerde geçen fiilimsilerin altını çiziniz ve hangi tür fiilimsi olduklarını yazınız.

1. Sen yoksan yaşamanın tadı da yok.

2. "Isıracak köpek dişini göstermez." diyerek sözünü tamamladı.

3. Onun dönüşünü beklemek o kadar zordu ki...

4. Taşı gediğine koyup, "Çıkmadık canda ümit vardır." dedi.

5. Erken kalkan köylüler, güneş doğunca tarlanın yolunu tutuyordu.

6.Saatler ilerledikçe canımız sıkılıyor, öfkelenen yolcular dolaşıp duruyordu.

1. I. Gülünç mü gülünçtü bu macera

II. Şimdi böyle uzaktan bakınca içim burkuluyor

III. Daha iyi anlıyordum, haksızdım

IV. Sessiz ağlıyorum bir odada

V. Yüzen yosunlar gibiyiz, karanlıkta

Yukarıdaki numaralanmış dizelerin hangisinin yük­lemi, ekeylemle çekimlenmemiştir?

A) I. ve II. B) II. ve III. C) II. ve IV.

D) I. veV. E) IV. ve V.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, bileşik zamanlı olarak çekimlenmiş eylemde tek zaman anlamı var­dır?

A) Adaletsiz insanlar da bir gün gelecek ve doğruları anlayacaktır.

B) Bolu'ya yürüyüş yapmaya giden kafileyle keşke sen de gitseydin.

C) Güneş açmıştı; ancak sokaklardaki kar, erimek nedir bilmiyordu.

D) Onunla Bilkent'te bir türlü görüşememizin sebebi bu kitaptı.

E) Odanın içi pis koktuğu için oda spreyi hediye edecekmiş bana.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, hem ekeylem al­mış bir ad hem de ekeylem almış bir eylem yüklem görevinde kullanılmıştır?

A) Bizler onlardan ne anlayış ne de bize yardım etme­lerini istiyoruz; tek derdimiz onların, işlerini doğru yapması.

B) Beyefendi, sizi daha önce de aynı durakta birkaç kez görmüştüm; ama yanınızda eşiniz de vardı.

C) Çocuğun burnundan akan kan, gömleğini lekeleye­rek yere damlıyor; ancak hiç kimse çocuğa yardım etmiyordu.

D) Suda oynaşan balıklar, insanların gölgelerini gö­rünce derine dalıyor; insanlar gidince tekrar suyun üstüne çıkıyordu.

E) Dün geceki konuklarımız çok yorulmuş; ceviz ağaçlarının gölgesinde onlara bir şeyler ikram ede­ceğim.